Laatste update: 19 oktober
Les gilets jaunes de retour
Zijn de Gele Hesjes terug? Deze Franse beweging begon in november 2018 als protest tegen hogere brandstofbelasting en kreeg vooral aanhang onder werkende Fransen, kleine zelfstandigen en inwoners van landelijke en voorsteden, die vaak afhankelijk zijn van de auto. Na jaren van relatieve stilte komen de Gele Hesjes nu weer bijeen, onder meer vanwege de extreem hoge brandstofprijzen en de voorgenomen bezuinigingen
De nationale protestdag van 17 oktober 2026, is in diverse Franse steden – waaronder Parijs, Lyon, Bordeaux, Nice, Marseille en Limoges – uitgelopen op grootschalige rellen. Demonstraties voor beter onderwijs en tegen de hoge brandstofprijzen werden gekaapt door groepen relschoppers en plunderaars. Winkels werden geplunderd, gebouwen in brand gestoken en de politie moest onder meer traangas en waterkanonnen inzetten. Toch konden de ordetroepen lang niet alle vernielingen en plunderingen voorkomen. In Limoges ging zelfs het historische, 19e-eeuwse stadhuis grotendeels in vlammen op. Een trieste dag voor Frankrijk, die de politieke en maatschappelijke spanningen in het land verder blootlegt, een halfjaar voor de presidentsverkiezingen van april 2027.
Nieuw aangekondigde protestdagen
Zaterdag 24 oktober zijn er weer demonstraties gepland door Gele hesjes en scholieren. Ook zijn er oproepen voor een derde protestdag op zaterdag 31 november (Halloweennacht). En voor donderdag 5 november 2026 zijn landelijke stakingen aangekondigd, onder meer bij de Franse spoorwegen.
Frankrijk onder financiële druk door de grote staatsschuld
Frankrijk verkeert momenteel in een politieke en financiële crisis. De staatsschuld zal einde van dit jaar naar verwachting oplopen tot 119% van het BBP en om de overheidsfinanciën op orde te krijgen, wil de regering in 2027 54 miljard euro bezuinigen. Deze plannen leiden tot veel onrust, onder meer in de zorg, want de Franse ziekenhuizen kampen al jaren met hoge werkdruk en personeelstekorten. Dit najaar zijn verschillende stakingen en demonstraties aangekondigd, onder meer in de zorg, het onderwijs en andere publieke diensten.
Scholieren in actie
Ook Franse scholieren roeren zich dit najaar. Sinds half september zijn er op diverse middelbare scholen (lycées) protestacties en blokkades, onder meer tegen het lerarentekort, overvolle klassen en de slechte staat van sommige schoolgebouwen. De acties hebben inmiddels ook een politieke dimensie gekregen, mede door de steun van de linkse partij La France insoumise (LFI). Hoewel veel protesten vreedzaam verlopen, zijn er bij sommige scholen ook rellen en vernielingen geweest.
Woordenlijst
La Manif
Veelgebruikte afkorting voor manifestation (demonstratie), lees ook het artikel: Franse turbotaal: afkorten, SVP!. Vooral in september en oktober en op 1 mei, de Dag van de Arbeid, zijn er volgens de socialistische traditie veel demonstraties in grote Franse steden.
Place de la Bastille & Place de la République
Dit zijn de twee grote pleinen in Parijs waar de meeste demonstraties beginnen of eindigen. Symbolische plekken want op Place de la Bastille begon in 1789 de Franse Revolutie en op het ruime Place de la République staat een 9,5 meter groot standbeeld van Marianne. De ‘gele hesjes’ hebben de afgelopen jaren ook de Champs-Elysées tot een favoriete demonstratielocatie gemaakt.
Merguez
Deze pittige worstjes horen in Frankrijk bij demonstraties zoals ballen bij een kerstboom. Bij veel manifestations zie je walmende tentjes waar demonstranten een broodje merguez kunnen kopen. Ondanks alle colère (woede) kan de BBQ toch wel aan?
Sjoemelen met opkomstcijfers
Grappig fenomeen dat we in Nederland ook kennen, zij het in veel minder extreme mate: de verschillen tussen de opkomstcijfers die de vakbonden en de politie noemen na een demonstratie. In Frankrijk kunnen die twee getallen behoorlijk ver uit elkaar liggen. En opvallend genoeg lijken woordvoerders in een zuidelijke stad als Marseille meer te overdrijven dan in Parijs (soms 10 keer zo veel als de schatting van de politie).
1er Mai
De eerste dag van mei is La Journée internationale des travailleurs ook wel La Fête du Travail genoemd. Deze Dag van de Arbeid is een verplichte vrije dag en bijna alle bedrijven, winkels, monumenten en musea zijn die dag gesloten. De traditie van 1 mei als internationale dag van de arbeidersbeweging ontstond in 1889, maar pas sinds 1948 is het in Frankrijk officieel een betaalde vrije dag. Zoals gezegd is het een dag met veel demonstraties en défilés voor arbeidsrechten: elk jaar zo’n 250 in het hele land.
De lelietjes-van-dalen (muguets) die de Fransen op 1 mei geven aan familie en geliefden hebben verder geen inhoudelijk verband met het Fête du Travail: met die bloemetjes geef je ‘geluk’ en ‘liefde’.
La grève
La grève (de staking): Frankrijk heeft er een hoop van. In 2023 gingen er maar liefst 171 werkdagen per 1.000 werknemers verloren door stakingen, tegenover slechts 62 in 2024. Die sterke daling komt vooral doordat er in 2023 massaal werd gestaakt tegen de pensioenhervorming. Grootste cultuurverschil met veel Noord-Europese landen is dat de Fransen vaak al staken tijdens de onderhandelingen om zo hun eisen kracht bij te zetten. Terwijl we in Nederland meestal pas staken als een laatste redmiddel, als de gesprekken zijn vastgelopen.
Stakingsvoorspelling van de dag
Vanaf september gaat het traditioneel los in Frankrijk. Veel lokale kranten melden dat seizoen bij de verkeersinformatie waar het de komende dag vaststaat door demonstraties. Ook apps en websites zoals cestlagreve.fr houden bij waar het werk de komende week stilligt.
Service minimum
In Frankrijk bestaan speciale regels om de gevolgen van stakingen in het openbaar vervoer te beperken. Zo moeten vervoerders reizigers vooraf informeren over de aangepaste dienstregeling. Maar anders dan de term service minimum doet vermoeden, is er niet altijd een gegarandeerd minimumaantal treinen of bussen. Ook in Frankrijk kan het openbaar vervoer dus vrijwel helemaal stilvallen.
Opération escargot
De ‘slakkenoperatie’ ofwel langzaamaanactie waarbij automobilisten, taxichauffeurs, vrachtwagenchauffeurs of boeren met hun tractoren expres stapvoets over snelwegen en andere drukke wegen rijden. Zo veroorzaken ze lange files om aandacht te vragen voor hun eisen.
Droit de grève limité
In 2024 stemde de Franse Senaat in met een wetsvoorstel om het stakingsrecht in het openbaar vervoer te beperken tijdens drukke reisperiodes, zoals feestdagen en schoolvakanties. Begin 2026 kreeg het voorstel ook groen licht van een parlementaire commissie, maar de wet is nog altijd niet definitief aangenomen.
Les syndicats
Het Franse woord voor vakbonden. Ze zijn nog steeds behoorlijk machtig in Frankrijk, terwijl slechts 11% van de werkende Fransen lid is van een vakbond: een van de laagste percentages van Europa.
‘Résiste! Prouve que tu existes…’ (bied weerstand, laat zien dat je bestaat): een bekend liedje van France Gall
Donnant-donnant
Franse uitdrukking (letterlijk: geven-geven) voor wat wij ‘geven en nemen’ noemen. Iedereen doet wat water bij de wijn… Als alles goed gaat.
Mei 1968: 9 miljoen stakers
Het voorjaar van 1968 geldt nog altijd als de bekendste en langste stakingsperiode van de Franse geschiedenis. Een studentenopstand in Parijs mondde toen uit in een algehele staking die bijna een maand duurde en waaraan 9 miljoen arbeiders deelnamen.
Stakingsmoeheid in Frankrijk
Fransen zijn van oudsher behoorlijk solidair met actievoerders, maar er is ook sprake van stakingsmoeheid. Want als voor de zoveelste keer het openbaar vervoer platligt, de kinderen niet naar school kunnen of het vuilnis niet wordt opgehaald, raakt het geduld weleens op. Zeker omdat de grote vakbonden, die vaak het voortouw nemen bij stakingen, maar een klein deel van de Franse werknemers als lid hebben. En zo kan het dat er in Frankrijk zelfs demonstraties tegen het staken bestaan! Zoals op onderstaande foto uit 2010
LEES OOK:
10 dingen die de Fransen nét even anders doen
15 opvallende Franse wetten
Beeld: Depositphotos.com (hesjes)CC/Hervé Corcia (lycéens), CC/Gongasian (Marianne), CC/Philippe Leroyer (Stop la grève), CC/Jean-Yves Romanetti (graffiti). Bronnen: Challenges (Place de la République), Euronews,, Dares (cijfers over 2023), Slate.com (opkomstcijfers), HP/De Tijd (Franse stakingsmentaliteit), VRT (Frankrijk blijft wereldkampioen staken), Les Echos (minder gestaakte dagen, hogere deelname demonstraties).
Geen reacties